Vertigo nedir ?

Vertigo, kişinin etrafındaki nesnelerin döndüğünü hissetmesi durumudur. Dönme hissine genellikle mide bulantısı ve denge kaybı eşlik eder. Tipik belirtisi baş dönmesi olmakla birlikte her baş dönmesi vertigo değildir. Vertigosu olan kişi, kendini sallanıyor, boşlukta dönüyor ya da düşüyor gibi hisseder. Mide bulantısı, kusma, baş ağrısı; diğer yaygın belirtileridir. Vertigo iki gruba ayrılır ve hastalığın tedavisi de her grupta farklıdır. Hastalığın teşhisi çoğu zaman kolaydır, bazen türünü teşhis etmek için testler kullanılır. Tedavisinde, hastalığın nedenine göre ilaçlar seçilir, bunlar hastalığı iyileştirmez ama belirtileri baskılar. Bazen tedavi, fiziksel egzersizleri kapsar, kimi hastalar için ise ameliyat gerekebilir.

 

Vertigo hangi organdan kaynaklanır?

Denge organı, (vestibüler labirent) iç kulağın içinde yer alır. Baş hareketini algılayan kıl benzeri sensörlerden ve sıvılı ilmek şeklinde yapılardan oluşur. Kanallar, iç kulak boşluğuna bağlıdır. Yer çekimi, ileri-geri hareketlerin tespiti kıl benzeri alıcılar tarafından gerçekleştirilir. Vertigo iç kulakta kaynaklanan sorunlar nedeniyle ortaya çıkar.

 

Vertigo türleri

·      Periferik vertigo: İç kulak ve vestübiler sinirdeki problemlerden kaynaklanır.

·      Merkezi vertigo: Beyincikle ilgilidir. Hareketleri kontrol eden beyincik, beynin hemen arkasında bulunur. Beyincikteki sorun, vertigoya neden olur.

Vertigo ve denge

Dengede kalabilme yeteneğimiz, birkaç farklı sistem tarafından sağlanır. Bu sistemler;

·      vestibüler sistem,

·      sensorimotor kontrol sistemi

·      propriosepsiyon sistemdir.

Vestibüler sistem, dengede kalmamıza yardımcı olur. İç kulak, vestibüler sistemin bir parçasıdır. İç kulaktaki alıcılar (sensörler), kişinin pozisyonuyla ilgili bilgileri doğru bir şekilde beyne gönderemezse vertigo gelişir.

Vertigo ve baş dönmesi

Baş dönmesi; sersemlik, baygınlık, denge kaybı, güçsüz hissetme gibi birtakım hisleri tanımlamak için kullanılan genel bir terimdir. İç kulak rahatsızlığı, bazı ilaçların düzenli kullanımının yan etkileri, hareket hastalığı gibi farklı nedenleri olabilir.

Pek çok kişi, baş dönmesi şikayetiyle doktora görünebilir. Tedavisinde genellikle baş dönmesinin asıl nedeni belirleyici olur. Baş dönmesinin iç kulak rahatsızlığından kaynaklanması ise vertigo olarak ifade edilir. Yani, Vertigo baş dönmesinin bir türüdür. Baş dönmesinin diğer çeşitleri ise sersemlik, presenkop ve dengesizliktir.

·      Baş dönmesi

·      Mide bulantısı ve kusma,

·      Halsizlik

·      Yürürken tökezleme

·      Baş ağrısı

·      Konuşma güçlüğü

·      Bilinç kaybı

·      Çift görme, anormal göz hareketleri

·      Kol ve bacaklarda kontrolsüzlük

·      Vücutta uyuşma ve karıncalanma

·      Görme kaybı ve işitme kaybı

 

Vertigo nasıl anlaşılır?

Kendinizde vertigo olup olmadığını basit bir test yaparak anlayabilirsiniz. Ayakta kendi etrafınızda 2-3 dakika dönün ya da öne doğru eğilerek kafanızla yuvarlak çizin. Kısa bir süre sonra etrafınızdaki her şey dönmeye başlıyorsa, kendinizi berbat hissediyorsanız, sizde vertigo var demektir.

Doktorunuz; vertigonun türünü belirlemek için size birtakım sorular sorar. Örneğin ‘Dünya mı yoksa yalnızca başın mı dönüyor? Bu soruya dünya dönüyor, diye cevap vermeniz vertigonuz olduğu anlamına gelir. Ayrıca bazı göz ve kafa hareket testleri ile göz hareketlerinizde anormallik olup olmadığını tespit eder. Fiziksel muayene dışında baş bölgesinin bilgisayarlı tomografisi ve MR ile vertigonun sebebini teşhis edebilir.

 

Eğer kulak enfeksiyonundan şüpheleniliyorsa kulağınızdan sıvı ya da irin numunesi alınabilir. Beyne kan akışı yetersizliği şüphesinde, Doppler ultrason yöntemi, BT anjiyografi, kateter anjiyografi gibi testlerden yararlanabilir.

 

Vertigonun türü, nedenleri üzerinde belirleyicidir. Türlerine göre nedenleri aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz:

Periferik vertigo nedenleri

· 

·      Labirintis: Soğuk algınlığı, grip ve solunum yolları ya da sinirdeki harabiyet kaynaklı bir iç kulak enfeksiyon çeşididir.

·      Vestibüler nöronit: Vestibüler sinirdeki iltihaptan kaynaklanır.

·      Meneire hastalığı: Kulak çınlaması ve işitme kaybı ile kendini gösteren, ender görülen bir iç kulak rahatsızlığıdır. Nedeninin iç kulakta sıvı kaybı olduğu düşünülür. Vertigo ataklarına neden olur.

·      Bening paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV): Kulağın yarım daire şeklindeki kanallarında kalsiyum kristallerinin yüzmesinden kaynaklanır. Semptomlar genelde 30-60 saniye içerisinde geçer. Genelde yaşlı insanlarda görülür. Şiddetli baş dönmesiyle karakterizedir. Başınızı aniden yukarı aşağı hareket ettirdiğinizde ya da yatakta döndüğünüzde BPPV semptomları başlar.

·      Perilanfatik fistül: Orta kulak ile iç kulak arasındaki iletişimin normal olmaması, orta kulakta anormal kemik büyümesi ya da iç kulakta kist kaynaklı erozyon oluşması durumudur.

·      Merkezi vertigo nedenleri

·      Beyincikte tümör oluşumu

·      İnme

·      Migren

·      Multipl skleroz (MS)

·      Bazı ilaçların yan etkisi (antidepresan, tansiyon ve uyku ilaçları vb.)

·       

 

Vertigonun diğer nedenleri

Başta B12 vitamini olmak üzere çeşitli vitamin eksikliklerinde, uzun süreli alkol kullanımı sonrasında, beyin zarı iltihabında, başta kanser ilaçları ve tüberküloz ilaçları olmak üzere bazı ilaçların kullanımı sonrasında, bazı epilepsi nöbetlerinde baş dönmesi görülebilir.

Baş dönmesiyle belirgin, şiddetli vertigo atakları; yalnızca birkaç saniye sürebileceği gibi 24 saat boyunca da devam edebilir. Bu ataklara genelde bulantıyı takip eden kusma, ateş, halsizlik, hissizlik gibi tipik belirtiler eşlik eder.

 

Vertigo tedavisi hastalığın türüne göre değişir ve semptomları kontrol altında tutmaya yöneliktir. Doktor, vertigo türünü belirledikten sonra uygun tedaviyi seçer. Vertigo tedavisi 4 aşamada yapılır:

1.    Tetikleyici faktörlerin ortadan kaldırılması (stres, alkol, sigara, kafein, tuz v.b.)

2.    Tetikleyici pozisyondan kaçınma

3.    İlaç tedavisi ve denge egzersizleri

4.    Orta kulağa ya da beyinde saptanan lezyona yönelik cerrahi tedavi.

Vertigonun ilaçla tedavisi

·      Vertigonun vestibüler nöronitten kaynaklandığı durumlarda, vestibüler bloke edici ilaçlar reçete edilir. (Antihistaminik, antiemetik, benzodiazepinler, vb.)

·      Meneiere hastalığının tedavisinde antiemetik ilaçların yanı sıra diüretik ilaçlar da kullanmak gerekebilir. Diüretik ilaçlar, düşük tuzlu bir diyetle alınmalıdır. Yatak istirahatı ile hastalığı daha kolay bir şekilde atlatabilirsiniz. Aynı zamanda yağlı gıdalar tüketmemeli, stressiz bir yaşam sürmeli ve spora başlamalısınız.

·      Eğer vertigo enfeksiyon kaynaklıysa antibiyotik reçete edilir.

·      Depresyon, anksiyete kaynaklı olduğunda antidepresan ilaçlar kullanmak gerekir.

·      Migrenin yol açtığı vertigo, migren ilaçları ile kontrol altında tutulabilir. Akut vertigo ataklarının tedavisinde mutlaka yatak istirahatı gerekir.

Vertigo fizik tedavi

Fizik tedavide hastayı bazı temel göz ve baş hareketleri öğretilir. Bu hareketler, düşme riskini arttırabileceği için mutlaka güvenli bir ortamda yapmaya özen gösterin.

 

Doktorunuz, dengenizde koordinasyon ve düzelme sağlamak için özel egzersizler önerebilir. Bu egzersizleri düzenli bir şekilde yapmanız, vertigo tedavisinin başarısı için çok önemlidir.